آشنایی با اثرات جانبی قرص‌های لاغری

کسانی که مشکل اضافه وزن دارند، اغلب مایلند روش‌های مختلفی را برای کاهش وزن تجربه کنند تا به نتیجه دلخواه خود برسند.

یکی از این موارد قرص‌های لاغری ست که بسیار در مورد آن‌ها تبلیغ می‌شود. اگرچه به ادعای تولیدکنندگان، این قرص لاغری می‌توانند نتیجه قابل توجهی در کاهش وزن داشته باشند، اما اثرات جانبی و خطرناک قرص لاغری را نباید از نظر دور داشت. قبل از مصرف هرگونه قرص لاغری از عوارض جانبی آن مطلع شوید.

قرص لاغری چیست؟

قرص‌های لاغری همان داروهایی هستند که از داروخانه، با نسخه پزشک و یا به صورت آنلاین قابل تهیه هستند. به دلیل سهولت دسترسی به قرص لاغری از طریق آنلاین یا تهیه آن از فروشگاه‌ها، اغلب افراد وسوسه می‌شوند مصرف این قرص‌ها با نام‌های مختلف را تجربه کنند.

قرص‌های لاغری شامل مواد مختلفی است که مجموع آن‌ها باعث کاهش وزن می‌شود. در عین حال روش کاهش وزن در قرص های لاغری مختلف متفاوت است. مثلا گفته می‌شود بعضی از قرص‌های لاغری با کاهش اشتها و کم خوردن به کاهش وزن کمک می‌کنند در حالی که سایر قرص‌ها، مانع جذب چربی در بدن می‌شوند.

اثرات جانبی مصرف قرص‌های لاغری

یکی از دلایلی که افراد در مصرف قرص‌های لاغری دچار تردید می‌شوند، احتمال تاثیر جانبی خطرناک قرص های لاغری است.بسیاری از این قرص‌ها با نام مکمل‌های غذایی فاقد استانداردهای دارویی هستند.بسیاری از این قرص‌ها صرفا با عنوان مکمل غذایی، قبل از اثبات تاثیر و ایمنی آن‌ها روانه بازار شده، به فروش می‌رسند که به خصوص نوع جدید آن‌ها خطرات جانبی داشته و سلامت افراد را تهدید می‌کنند.

اثرات جانبی قرص های لاغری در افراد مختلف متفاوت و عبارت است از:

  • افزایش ضربان قلب • افزایش میزان فشار خون                    • بی‌خوابی           • عصبانیت
  • سردرد • سرگیجه • ضعف                     • تغییر مزه دهان             • خشکی دهان
  • بی‌حسی پوست • تهوع • گرفتن عضلات شکم                   • اسهال و دیگر مشکلات دستگاه گوارش
  • مشکلات کبد

علائم فوق بسته به نوع داروی کاهش وزن در هر فرد فرق می‌کند. به علاوه توجه به این نکته حائز اهمیت است که چون مصرف این قرص های لاغری برای مدت زمانی کوتاه در نظر گرفته شده است، افزایش مدت استفاده اثرات جانبی دیگری را به دنبال خواهد داشت. در صورتی که از قرص‌های لاغری استفاده می‌کنید، دستور استفاده از آن را با دقت بخوانید.

مزایا و معایب استفاده از قرص‌های لاغری

تصمیم درباره مصرف قرص‌های لاغری حتی با داشتن آگاهی از احتمال خطرات استفاده از آن کار سختی است. در عین حال به دلیل این که امروزه بسیاری از این محصولات دارای تاثیر و خطرات احتمالی هستند به معنی این که هیچ‌کس نباید از آن‌ها استفاده کند، نیست.

افرادی که شاخص توده بدنی آن‌ها (یعنی وزن برحسب کیلوگرم÷ قد برحسب متر به توان 2) بیش از 30 است و آن‌هایی که سلامتی‌شان به دلیل افزایش وزن در معرض خطر است مثلا دچار دیابت یا افزایش فشار خون شده‌اند بهتر است از قرص‌های لاغری به صورت کمکی و با تایید پزشک خود استفاده کنند. واقعیت این است که این قرص‌های لاغری را باید به همراه یک رژیم سالم و تمرین ورزشی منظم مصرف کرد تا تاثیرگذار باشد.

در صورتی که از داروهای دیگری استفاده می‌کنید، تاثیر تداخل دارویی را در نظر داشته باشید و قبل از مصرف حتما با پزشک خود مشورت نمایید تا شما را در کاهش بیش‌تر وزن و نوع قرص لاغری راهنمایی نماید.

به هر حال، حتی در صورت انتخاب درست قرص‌های لاغری، متوسط کاهش وزن با این روش 10-5 درصد وزن یک فرد خواهد بود که با تغییر رژیم غذایی و ورزش حاصل شده و همین مقدار تاثیر قابل توجهی بر روی کاهش فشار خون و میزان گلوکز خواهد داشت.در عین حال افرادی که قرص لاغری را مصرف می‌کنند اما سبک زندگی خود را تغییر نمی‌دهد، تضمینی وجود ندارد که به نتیجه دلخواه برسند.

قرص های لاغری مورد تایید و اثرات آنها

در سالهای گذشته یکی از بهترین تجارت ها برای شیادان فروش قرص های لاغری ای بوده که عملا این قرص های لاغری یا تاثیری نداشتند و یا تاثیر مخرب و مضری بر بدن داشته اند. به همین دلیل تصمیم گرفتیم که قرصهای لاغری مورد تایید رو که از سازمان های جهانی مثل FDA تاییدیه گرفتند و یا در جهان مورد استفاده هستند معرفی کنیم.

به طوری کلی داروهای لاغری از طریق ۴ مکانیسم موجب لاغری می شوند: برخی داروها بر سیستم اشتها و مرکز آن در مغز تاثیر گذشته و موجب کم خوراکی می شوند. برخی دیگر، اصطلاحاً ترموژینک بوده و با افزایش متابولیسم و سوخت و ساز بدن، موجب لاغری می شوند. در دسته دیگر، با افزایش دفع آب بدن، لاغری حاصل می شود و گروه دیگر هم موجب کاهش جذب چربی شده و با دفع چربی مصرف شده، مانع اضافه وزن می گردند. اما باید توجه داشته باشید که درمان اصلی برای افرادی که اضافه وزن و چاقی شدید دارند و BMI آنها بالاست، رژیم لاغری و ورزش است.

بدلیل عوارض جانبی این قرص های لاغری توصیه می شود فقط در زمان چاقی شدید و BMI بالا یعنی جاییکه فواید این قرصهای لاغری از مضراتشان بیشتر است از این قرص های لاغری استفاده شود. داروها و قرصهای لاغری یا ضد چاقی از یک یا چند مکانیزم زیر استفاده می کنند:

کاهش اشتها: یکی از مکانیسمهایی است که قرص های لاغری برای کمک به کاهش وزن دارند. همچنین عارضه کاهش اشتها در بعضی از داروهای ضدافسردگی هم وجود دارد که از آنها به عنوان قرص لاغری استفاده می شود.

کاهش جذب مواد مغذی خاص در غذا که به لاغری کمک می کند. بطور مثال قرص زنیکال یا اورلیستات جلوی جذب چربی توسط بدن را مهار می کند. بعضی از انواع فیبرها با مهار کردن هضم غذا باعث کاهش جذب کالری می شوند.

باید توجه کنید بدلیل عوارض این داروها زمانی که افراد بیش از حد چاق اند و همچنین در دوره های کوتاه مدت می توان استفاده کرد.

اورلیستات ( زنیکال یا ونوستات )

یکی از قرصهای لاغری اورلیتسات (زنیکال) است که جزو معروف ترین داروهای لاغری است و با کاهش جذب چربی باعث لاغری می شود. از اثرات جانبی این دارو می توان به مدفوع چرب اشاره کرد. در سال 2007 این دارو توسط FDA برای فروش مورد تایید قرار گرفت. درسال 2010 FDA نسخه تجدیدنظر شده این دارو را با نام زنیکال تایید کرد که در آن به خطراتی که این دارو برای کبد دارد اشاره شده است. از 40 میلیون مصرف کننده این دارو 13 مورد آسیب های شدید کبدی را گزارش کرده‌ اند.

در مطالعه ای که در مورد تاثیر این دارو انجام شده است، پس از ۲ ماه مصرف زنیکال در کنار رژیم کم کالری، وزن شرکت کنندگان حدود ۶ کیلوگرم کاهش یافته و در صورتی که استفاده از یک رژیم کم کالری تنها کاهش وزنی ۲/۵ کیلوگرمی را موجب گردید. این دارو به صورت کپسول های ۱۲۰ میلی گرمی در بازار موجود است مصرف گردد و توصیه می شود که بیش از ۱ تا ۳ ماه دریافت نگردد. با وجود همه اینها این دارو نیز بدون عارضه نیست.
مصرف زنیکال به دلیل عدم جذب چربی ها موجب دفع مدفوع پرچرب شده و بوی بسیار زننده ای را ایجاد می کند. سردرد و کاهش جذب ویتامین های محلول در چربی (ویتامین های E، D، A و K) نیز از دیگر عوارض شایع این دارو است.  بنابراین حتماً باید مکمل آنها در طول درمان با این دارو تجویز بشود و ۲ ساعت پس از مصرف دارو دریافت گردد. به طور کلی در ۳ هفته اول مصرف زنیکال، عوارضی چون دفع مدفوع مکرر و چرب، اسهال، اضطراب، سرگیجه و ناراحتی های روده ای بروز می کند و در موارد نادری موجب خشکی پوست و اختلال در مفاصل می گردد.
این دارو، موجب کاهش قند خون می شود و بنابراین در بیماران دیابتی باید در مصرف انسولین و داروهای پایین آورنده قند خون تغییراتی ایجاد کرد و همین امر موجب می شود که نتوان آن را به راحتی برای این بیماران توصیه نمود. در ضمن احتمال بروز سنگ کلیه هم در افرادی که سابقه این مشکل را دارند، با مصرف زنیکال افزایش می یابد. به طور کلی مصرف این دارو برای کودکان، زنان باردار و یا شیرده، افراد مبتلا به دیابت، فشار خون بالا، کلسترول بالا، بیماری های قلبی- عروقی و پرکاری تیروئید توصیه نمی شود و البته در افراد سالم هم حتماً باید تحت نظر پزشک تجویز شود.

لورکارسرین ( بلویک یا زنیکال)

یکی دیگر از قرصهای لاغری که به معرفی آن می پردازیم، قرص لورکارسرین یا بلویک است، که درسال 2012 برای درمان اضافه وزن و سایر بیماریهای همراه با آن تایید شد. یکی از ویژگیهای بارز این داروی لاغری بی خطری نسبتا بالای آن است. در ادامه بخشی از نتایج شرکت دارویی آرنا را که درهنگام تست این دارو بدست آمده باهم دیگر می خوانیم:

در سال اول بیمارانی که با لورکارسرین درمان می شدند در پایان سال حداقل 8.2 درصد از وزن خود را کم کردند. در سال اول قرص لاغری لورکارسرین باعث کاهش دورکمر، BMIو کلسترول، کلسترول LDL و تری گلیسیرید شد. همچنین لورکارسرین باعث افزایش ضربان قلب یا فشار خون نشد. در بین متداول ترین اثرات جانبی لورکارسرین در بین بیماران تحت آزمایش را می توان، سردرد، سرگیجه و تهوع دانست.

سیبوترامین ( ریداکتیل یا مریدیا )
سیبوترامین هیدروکلراید، دارویی است که به نام تجاری مریدیا شهرت دارد. این دارو که در سال ۱۹۹۷ مورد تایید اداره نظارت بر غذا و دارو امریکا قرار گرفت. از طریق اثر بر مرکز اشتها که هیپوتالاموس واقع است. باعث کم شدن اشتها شده و موجب لاغری می گردد. در یک بررسی ۱۲ ماهه، میانگین کاهش وزن در بیمارانی که از کپسول سیبوترامین ۱۰ میلی گرمی استفاده می کردند، در حدود ۴/۵ کیلوگرم در افرادی که از دوز ۱۵ میلی گرمی استفاده می کردند، در حدود ۶ کیلوگرم بود. در حالی که میانگین کاهش وزن در افرادی که فقط از رژیم کم کالری استفاده می کردند، ۱/۵ کیلوگرم بود.
توصیه شده است که این دارو بیش از مدت تعیین شده (معمولاً ۱ تا ۳ ماه) مصرف نشود، زیرا نه تنها اثری ندارد بلکه در برخی موارد افزایش وزن هم خواهد داشت. در ضمن این دارو قابلیت ایجاد وابستگی دارد و می تواند اعتیاد ایجاد کند.
سیبوترامین، عوارض جانبی معمولی نظیر خشکی دهان، سردرد، یبوست و بی خوابی را هم به همراه دارد و از آنجایی که موجب افزایش فشار خون جزیی می شود، برای افراد مبتلا به فشار خون توصیه نمی گردد. به طور کلی مصرف این دارو در افرادی که سابقه بیماری قلبی، بیماری کلیوی، کبدی، سنگ کیسه صفرا، بیماری های غده تیروئید و آب سیاه چشم هستند، نیز توصیه نمی گردد. خانم های باردار و شیرده و بچه های زیر ۱۶ سال و افراد بالای ۶۵ سال هم نباید از این داروی لاغری استفاده کنند. این دارو بدلیل مضرات بیشتر از سود آن از بازارکشورهای آمریکا، انگلیس، استرالیا، هنگ کنگ و کلمبیا جمع آوری شده است.

تنوایت
نام ژنریک این دارو Diethylpropion- Hcl است که یک مهار کننده اشتها به شمار می رود و در صورت ابتلا به بیماری هایی نظیر فشار خون بالا، تیروئید پرکار، آب سیاه، دیابت، مشکلات روحی، آترواسکلروز و حاملگی و یا شیردهی و حتی حساسیت و آلرژی باید از مصرف آن اجتناب نمود. از عوارض استفاده از آن اختلال در بینایی، خشکی دهان بی خوابی، بد خلقی و ناراحتی معدهاست که به طور خفیف در روزهای اول ظاهر می گردد. این دارو در مواردی نیز باعث تغییر میل جنسی، مشکلات ادراری و قلبی و امکان افزایش بیماری های ریوی (با مصرف دوز بسیار بالا) می شود. مصرف این دارو نباید بیش از ۸ تا ۱۲ هفته به طول بینجامد زیرا دارو اعتیاد آور است و وابستگی ایجاد می کند. تنوایت در بسته های ۶۰، ۳۰ و ۹۰ تایی موجود بوده و مانند داروهای قبلی گران است. با این توضیحات، احتمالاً شما هم قید مصرف این داروها را زده اید. به هر حال حتی اگر وضع مالی مناسبی هم دارید و می خواهید از این داروها استفاده کنید، توجه داشته باشید که مصرف این قرص ها به تنهایی، اگر در رژیم غذایی خود تجدید نظر نکنید و برنامه ورزشی منظم را در دستور کار خود قرار ندهید، فایده چندانی نخواهد داشت.

ریمونابانت ( آکومپلیا )

ریمونابانت یک داروی ضدچاقی تازه است. این دارو برروی مغز تاثیر گذاشته و باعث کاهش اشتها می شود. همچنین این دارو به صورت جانبی باعث افزایش گرمای بدن و درنتیجه افزایش انرژی صرف شده می شود.

هرچند این دارو تاثیر بیشتری از سایر داروها ندارد اما بدلیل مسایل ایمنی در ایالات متحده و کانادا تاییدیه ضدچاقی دریافت نکرده است. این دارو در اروپا مجوز لازم را البته با درنظر گرفتن بعضی محدودیت ها دریافت کرده است. بااین حال در سال 2008 آژانس دارویی اروپا اعلام کرد که این دارو دیگر در انگلستان دردسترس نیست. یک ماه بعد شرکت سازنده این دارو اعلام کرد که دیگر این دارو را برای بررسی نشانه‌های بیشتر بررسی نمی کند.

متفورمین

در افرادی که دارای دیابت قندی نوع دو هستند، داروی متفورمین می تواند به کاهش وزن کمک کند. متفورمین میزان گلوکز جذب شده توسط کبد را محدود کرده و از این طریق باعث لاغری می شود.

اگزنتاید

اگزنتاید یکی از داروهایی است که برای درمان دیابت نوع دو به کار می رود. این دارو تزریقی بوده و در بعضی از استفاده کنندگان آن باعث لاغری شده است. این دارو برای افراد غیردیابتی توصیه نمی شود.

پرامیلاتید

پرامیلاتید (سیمیلین) یکی دیگر از داروهایی است که برای درمان دیابت تزریق می شود و باعث تاخیر در تخلیه معده و ایجاد احساس سیری می شود. هم اکنون این دارو فقط برای استفاده همراه با انسولین در دیابت نوع 1 و دیابت نوع دو تایید شده است و تحقیقات برای مصرف آن به عنوان داروی ضد چاقی در افراد غیر دیابتی بتازگی شروع شده است.

فنترماین/تُپیرامیت

ترکیب داروهای فنترامین و تپیرامیت که با نام تجاری کزیمیا از دپارتمان غذا و داروی ایالت متحده(FDA) در سال 2012 به عنوان مکملی برای درمان چاقی در کنار رژیم و ورزش تاییدیه دریافت کرد.

عصاره چای سبز

درمورد این دارو ادعا شده است که اشتها را کاهش و متابولیسم بدن را افزایش داده و باعث کاهش وزن می شود. اما در مورد تاثیر آن اطلاعات موثر و علمی دردسترس نیست و بعضا می تواند اثرات جانبی آزار دهنده ای داشته باشد.

کلام آخر

ما تمام سعی خود را داشتیم که در این مقاله در مورد تاثیرات ومزایا و مضرات قرصهای لاغری مورد تایید، با دید علمی و بدون جانبداری حقایق را بیان کنیم.

همانطور که خود شما در این مقاله دیدید اکثر داروهای لاغری تاثیراتی بعضا آزاردهنده بر بدن شما دارند و ممکن است هنوز بسیاری از تاثیرات مخرب یا مفید این داروهای لاغری کشف نشده باشد، چراکه دارویی مانند سیبوترامین زمانی بعنوان داروی لاغری بدون ضرر مصرف می شد و امروز جز داروهای لاغری ممنوع است. از این جهت توصیه ما به شما عزیزان برای لاغری و کاهش وزن این است بجای استفاده از داروها بخصوص استفاده خودسرانه از داروهای لاغری با ورزش و رژیم غذایی مناسب بفکر لاغری و تناسب اندام خود باشید و همچنین با استفاده از داروهای لاغری مضر یا بدون تاثیر و تایید نشده سلامتی و آرامش خود را به خطر نیندازید. مردم، حاضرند مبالغ گزافی را بپردازند تا فقط چند کیلوی ناقابل از وزنشان را کم کنند. وقتی هم ازمتخصص تغذیه درخواست رژیم غذایی می کنند، دائماً این سوال را می پرسند: دکتر، نیازی به مصرف دارو نیست؟ قرص لاغری تجویز نمی کنید؟! اما به راستی چه دارویی بهتر است؟
متخصصین تغذیه تحت هیچ شرایطی بدون در نظر گرفتن سن، وزن، موقعیت های فیزیولوژیکی رژیم غذایی یا داروهای لاغری را حتی اگر مورد تأیید باشند، تجویز نمی کنند زیرا تداخلات غذا و دارو ممکن است عوارض جبران ناپذیری را در آن مدت برای فرد مصرف کننده ایجاد کند یا بیماری زمینه ای او را تشدید کند.
از بین داروها، زنیکال، سیبوترامین و تنوایت تقریباً راحت تر از سایر داروها، در داروخانه های ایران یافت می شوند. نکته مهم این است که حتی این داروها برای کمک به کاهش وزن، باید در کنار رژیم کم کالری و ورزش مورد استفاده قرار گیرند و نه به جای آنها.

 لاغری به چه قیمتی؟
طی این تحقیقات انجام شده در سال های گذشته، مشخص شده است که ۱۳ درصد زنان ایرانی و ۳۷ درصد زنان تهرانی چاق هستند. از آنجایی که زنان بیش از مردان به زیبایی و تناسب اندام خود توجه دارند، بیشترین تعداد مراجعین به مطب متخصصین تغذیه را تشکیل می دهند. در ضمن، بیشتر این افراد خواهان مصرف داروهای کمک لاغری هستند تا هر چه زودتر به هدف خود دست یابند و بدون توجه به مخاطرات مصرف این داروها، فریب افراد سود جو را می خورند. در میان داروهای لاغری چند دارو از جمله زایمکس و زنادرین و حتی قرص سرکه سیب در میان افرادی که اضافه وزن دارند و می خواهند وزنشان را کاهش دهند، معروف تر هستند، در حالی که هیچ یک از این داروها به تایید هیچ مرجع بهداشتی نرسیده اند.

دکتر ساراخاتمی

عضو انجمن لیزر ایران

مشاور ارشد پوست و زیبایی پورتال سلامت