با موهای آسیب دیده چه کار کنیم؟

ماده سازنده مو پروتئین کراتین است که حکم استخوان بندی مو را هم دارد. از نظر ساختمان یک تار مو شامل: 1) پروتئین خارجی یا کوتیکول 2) کورتکس 3) مدولا است.

  • کوتیکول: پوشش فلس مانندی است که خارجی ترین لایه مو را تشکیل می دهد و وظیفه اش محافظت از مو در برابر عوامل محیطی، هوا و شستشو است و اگر سالم باشد نور را منعکس کرده و سبب درخشش مو می شود. اگر کوتیکول مو آسیب ببیند، حالت فلس مانند آن به هم می خورد و در محل آسیب، شارژ منفی به وجود می آید که آلودگی ها را به سمت خود می کشاند و از طرفی چون ساختمان فلس مانند کوتیکول به هم خورده است قدرت انعکاس نور نیز از دست می رود در نتیجه مو به حالت خشک، مات و کدر در می آِید.
  • کورتکس شامل سلول های مرده، الیاف کراتینی و رنگدانه هاست و وظیفه اش انعطاف استحکام و قابلیت ارتجاع و کشش مواست. ضمناً 90 درصد وزن مو را تشکیل می دهد. پیگمنت ها که مسئول رنگ مو هستند به طور معمول 35 سال دوام دارند و پس از آن مو شروع به سفید شدن می کند. البته در سفید شدن موها عوامل متعددی از جمله مسائل ارثی، استرس ها و شوک های عصبی و حتی کمبودهای غذایی مؤثر هستند.

قوام ساقه مو بستگي به ماندگي و يكپارچگي كوتيكول و كورتكس مو دارد. بيماراني كه از رشد نكردن موهايشان گله دارند در واقع مبتلا به اين بيماري هستند كه سرعت شكستن موهايشان بيشتر از سرعت رشد موها ست. يك دليل خوب براي اينكه بفهميم رشد موها در اين افراد طبيعي است آن است كه از آنها سوال كنيم آيا آنها بطور مرتب موهاي ناحيه پا را و زير بغل را مي تراشند؟ اگر پاسخ آنها به اين سوال مثبت باشد معلوم مي شود كه موهاي سطح بدن داراي رشد طبيعي است.  متاسفانه موها ممكن است دچار مشكلي به نام فرسايش شوند كه باعث مي شود ظاهر زيباي موها و همچنين يكپارچگي ساختماني ساقه مو از بين برود لايه سطحي مو يعني كوتيكول نقش بسيار مهمي در درخشش و حالت پذيري موها دارد. از بين رفتن اين لايه باعث مي شود كه موها تار و كدر شوند و براحتي الكترسيته ساكن پيدا كنند. در اثر ضربات وارده آمده به موها مثلا شانه كردن و برس كشيدن به تدريج كوتيكول موها از بين مي رود. موهاي بلند چنانچه انتظار مي رود معمولا كوتيكول خراب تري نسبت به موهاي كوتاه تر دارند چرادكه مدت طولاني تري عمر كرده اند ودر معرض آسيب هاي بيشتري بوده اند. انجام عمليات شيميايي بر روي موها مثل رنگ كردن مداوم، دکلره کردن و فرزدن باعث مي شود كه كوتيكول به شدت تخريب شود زيرا براي اين كارها لازم است كه رنگدانه ها و پروتئين هاي ساقه مو تغيير پيدا كنند.

علاوه بر مسئله فرسايش مو بتدريج كه كورتكس مو ضعيف تر ميشود، آسيب ديدگي ساختمان مو نيز بيشتر مي شود. در واقع كورتكس مو باعث استحكام و توانايي آن براي مقاومت در برابر قطع شدن و كشيده شدن مي شود. علت موخوره و دو تا شدن نوك موها نيز ايجاد شكاف در كورتكس است. ممكن است كورتكس موبطور كامل شكسته شود و همين باعث سست شدن شديد ساقه مو مي شود بطوري كه با يك برس كشيدن مختصر قطع مي گردد. آسيب ديدگي كورتكس است كه باعث مي شود موها خيلي زود بريزند. متاسفانه اين سست شدگي شديد موها را نمي توان با هيچ روشي دارويي يا آرايشي ترميم كرد و بالاخره چنين موهايي از دست مي روند. كاري كه می توان انجام داد این است كه پزشک علت اين آسيب ديدگي را روشن كند واز بيمار بخواهد از آن اجتناب نمايد.

حرارت دادن موها

حرارت دادن موها از كارهاي رايجي است كه هم در مردان و هم زنان براي حالت دادن موها بكار مي رود. وسايلي كه براي اين كار استفاده مي شوند شامل سشوار، فرزن برقي و بابي ليس مي باشد. اين وسايل حرارتي بين 100 تا 170 درجه سانتيگراد ايجاد مي كنند. درجه حرارت بين 50 تا 120 درجه سانتيگراد باعث مي شود كه ساقه مو آب خود را از دست بدهد و در نتيجه حالت ارتجاعي آن از بين برود اين به معني است كه اگر ساقه مو كشيده شود براحتي شكسته خواهد شد. علاوه براين كار باعث مي شود كه موها به شدت مستعد باردار شدن توسط الكتریسيته ساكن شوند و همين امر سبب از بين رفتن حالت پذيري موها مي شود. در ضمن موهاي كه بر اثر گرما تغيير حالت پيدا كرده اند بيشتر تحت تاثير ضربات ناشي از شانه زدن قرار مي گيرند و همين امر شكستگي آنها را تسهيل مي كند. تماس طولاني مدت با حرارت مستقيم در اثر استفاده از بابي ليس باعث مي شود كه ساختار مارپيچ آلفا در ساقه مو به شدت سست شده و همچنين باعث متلاشي شدن سيستئين و تيروزين و اكسيد شدن تريپتوفان شده كه اين تغييرات سبب زرد شدن رنگ ساقه مو مي شود اين تغيير رنگ بويژه در موهاي دكلره شده، موهاي بلوند و قهوه اي روشن خيلي واضح است. اين اطلاعات از اين جهت اهميت دارد كه نشان مي دهد گرم كردن موها به منظور خشك كردن يا حالت دادن آنها مي تواند آسيب هاي غير قابل جبراني ايجاد كند كه نتيجه آن شكستن موهاست. لازم است به بيماراني كه دچار چنين مشكلاتي هستند گوشزد شود كه اجازه دهند موهايشان در هواي آزاد خشك شوند و از وسايل داغ كننده استفاده نكنند. برخي از خانم ها ممكن است به این توصیه ها عمل نكنند، در چنين افرادي مي توانيم توصيه كنيم كه لااقل از درجات پايين حرارت استفاده كنند كه آسيب ديدگي كاهش يابد، هر چند بطور كامل برطرف نمي شود.

روش هايي براي كاهش آسيب ديدگي موها

امروزه فرآورده هاي حالت دهنده متنوعي وارد بازار شده است كه از موها در برابر آسيب ديدگي ناشي از گرما محافظت مي نمايد. اين فراورده ها ممكن است حاوي پليمر هاي كاتيوني، پروتئين هاي هيدروليزه مثل پروتئين گندم ويا سورفا كتانت هاي كاتيوني مثل كواترنيوم 70 باشد. تمام اين مواد مي توانند به ميزان 10 تا 20 درصد از تجزيه گرمايي تريپتوفان بكاهند. علاوه بر اين استفاده از كوپلي مرهاي آكريلات و يا سورفكتانت هاي كاتيوني مي توانند از اصطكاك شانه با موها كم كند و موجب كمتر شكسته شدن موها شوند.  بنابراين در بيماراني كه دچار شكنندگي موها هستند استفاده از اين فرآورده ها توصيه مي شود. اصولا موهايي كه رطوبت كمي دارند بيشتر مستعد آسيب پذيري هستند و موهايي كه رطوبت كافي دارند كمتر آسيب پذير هستند. اگر قبلا موها را با مواد جاذب رطوبت مثل گليسيرين مالش دهيم باعث افزايش مقاومت كوتيكول در برابر آسيب ها مي شود. چنين موادي در برخي از حالت دهنده هاي مو وجود دارد.